ตู้ไฟฟ้า 3 เฟส คืออะไร ประเภท และวิธีเลือกขนาด

11 May 2026

ตู้ไฟฟ้า 3 เฟส เป็นอุปกรณ์สำคัญสำหรับควบคุม และกระจายไฟในโรงงาน อาคาร และงานอุตสาหกรรม ที่ต้องใช้ไฟฟ้ากำลังสูง การเลือกประเภทและขนาดตู้ให้เหมาะสม จะช่วยให้ระบบไฟฟ้าปลอดภัย รองรับโหลดได้เพียงพอ และใช้งานได้อย่างมีประสิทธิภาพ

บทความนี้จะอธิบายความหมาย หน้าที่ ส่วนประกอบ ประเภท วิธีเลือกขนาด และมาตรฐานที่เกี่ยวข้องกับตู้ไฟฟ้า 3 เฟส เพื่อให้คุณตัดสินใจได้อย่างถูกต้องก่อนเริ่มโครงการ

ตู้ไฟฟ้า 3 เฟส คืออะไร?

ตู้ไฟฟ้า 3 เฟส คือตู้ที่รับไฟระบบ 3 เฟส 380V จากการไฟฟ้าหรือหม้อแปลง แล้วกระจายไปยังวงจรย่อยต่าง ๆ ในอาคารหรือโรงงาน ภายในประกอบด้วย Main Circuit Breaker 3 เฟส, 3 เฟส และ Branch Circuit Breakers สำหรับแต่ละวงจร

ต่างจากตู้ 1 เฟสตรงที่รองรับแรงดัน 380V สำหรับมอเตอร์และโหลดหนัก พร้อมกันนั้นยังจ่าย 220V จาก Phase-to-Neutral สำหรับแสงสว่าง และปลั๊กทั่วไปได้ในตู้เดียวกัน ระบบ 3 เฟส 4 สาย (L1, L2, L3, N) จึงเป็นมาตรฐานที่ใช้ในโรงงานและอาคารพาณิชย์ทั่วประเทศไทย

จุดสำคัญ:

อาคารหรือโรงงานที่มีมอเตอร์ขนาดตั้งแต่ 5HP (3.7kW) ขึ้นไป หรือมีโหลดรวมเกิน 20-30kW จำเป็นต้องใช้ระบบ 3 เฟส เพราะระบบ 1 เฟสไม่สามารถรองรับได้อย่างมีประสิทธิภาพและอาจทำให้สายร้อนเกินพิกัด

ส่วนประกอบหลักของตู้ไฟฟ้า 3 เฟส

ตู้ไฟฟ้า 3 เฟส ประกอบด้วยอุปกรณ์หลายส่วนที่ทำงานร่วมกัน เพื่อควบคุม จ่ายไฟ และป้องกันความเสียหายของระบบไฟฟ้า แต่ละอุปกรณ์มีหน้าที่แตกต่างกัน ดังนี้

1. Main Circuit Breaker 3 เฟส

ทำหน้าที่ เป็นสวิตช์ตัดไฟหลักของระบบ 3 เฟสทั้งหมด รองรับกระแสตั้งแต่ 63A ไปจนถึงหลักพันแอมแปร์ ขนาดต้องเลือกให้สอดคล้องกับขนาดสายเมน และมิเตอร์ที่การไฟฟ้าอนุมัติ มี Breaking Capacity ที่รองรับ Short Circuit Level ของระบบได้

2. Busbar 3 เฟส 4 สาย

แท่งทองแดงที่รับไฟจาก Main Breaker แล้วกระจายไปยัง Branch Breaker แต่ละตัว ขนาด Busbar ต้องรองรับกระแสรวมสูงสุดของระบบได้อย่างปลอดภัยพร้อม Safety Factor มี Neutral Bar สำหรับ 1 เฟส และ Earth Bar สำหรับสายดิน

3. Branch Circuit Breakers

เบรกเกอร์ย่อยสำหรับแต่ละวงจร อาจเป็น 3P สำหรับมอเตอร์ 380V หรือ 1P สำหรับวงจรแสงสว่าง และปลั๊ก 220V ขนาดเลือกตามโหลด และขนาดสายในวงจรนั้น ต้องทำ Protection Coordination ให้ Branch Breaker ตัดก่อน Main Breaker เสมอ

4. Surge Protection Device (SPD)

อุปกรณ์ป้องกันแรงดันเกินจากฟ้าผ่า และ Voltage Surge พบมากในตู้ที่ติดตั้งในพื้นที่กลางแจ้ง หรืออาคารสูง และควรมีในโรงงานที่มี Inverter จำนวนมาก

ประเภทของตู้ไฟฟ้า 3 เฟสที่พบบ่อย

ตู้ไฟฟ้า 3 เฟสมีหลายประเภทตามหน้าที่ในระบบ การเลือกให้เหมาะกับการใช้งาน จะช่วยให้ระบบไฟฟ้าทำงานมีประสิทธิภาพ ดูแลรักษาง่าย และรองรับการขยายระบบในอนาคตได้ดีกว่า ดังนี้

1. ตู้ MDB 3 เฟส (Main Distribution Board)

คือตู้จ่ายไฟหลักของอาคาร รับไฟจากตู้คัทเอาท์หรือหม้อแปลงโดยตรง แล้วจ่ายไปยังตู้ย่อยในแต่ละชั้นหรือโซน เป็นตู้แรกในลำดับชั้นของระบบ

2. ตู้ DB 3 เฟส (Distribution Board)

เป็นตู้ย่อยที่รับไฟจาก MDB แล้วจ่ายต่อไปยังวงจรใช้งานจริงในแต่ละพื้นที่ เช่น ชั้นอาคาร โซนสำนักงาน หรือไลน์ผลิต

ตู้ MCC 3 เฟส (Motor Control Center)

เป็นตู้สำหรับควบคุมมอเตอร์หลายตัวในระบบอุตสาหกรรม ภายในติดตั้งอุปกรณ์ควบคุมและป้องกันมอเตอร์ เช่น Contactor และ Overload Relay เพื่อช่วยให้ระบบทำงานปลอดภัยมากขึ้น

Tips:

สำหรับโรงงานใหม่ ควรออกแบบระบบตู้ไฟฟ้าแบบ Hierarchical: MDB รับไฟหลัก → DB ย่อยในแต่ละโซน → MCC สำหรับมอเตอร์ การแยกวงจรชัดเจนช่วยให้แก้ปัญหาได้รวดเร็วและขยายระบบในอนาคตได้ง่ายกว่ามาก

วิธีเลือกขนาดตู้ไฟฟ้า 3 เฟสให้เหมาะสม

การเลือกขนาดตู้ 3 เฟสต้องเริ่มจากการคำนวณโหลดรวมของระบบอย่างถูกต้อง การเลือกผิดทำให้เบรกเกอร์ตัดบ่อยหรืออันตรายกว่านั้นคือระบบทำงานแต่สายร้อนจนเกิดไฟไหม้

สูตรพื้นฐาน: กระแสรวม (A) = โหลดรวม (kW) × 1,000 ÷ (√3 × 380V × Power Factor)

จากนั้นคูณ Demand Factor ประมาณ 0.7-0.8 ตามลักษณะการใช้งาน และเผื่ออนาคต 20-25% เพื่อรองรับการขยาย ควรให้วิศวกรไฟฟ้าคำนวณ และทำ Protection Coordination Study โดยเฉพาะระบบที่มีมอเตอร์ขนาดใหญ่ที่มีกระแส Starting สูงกว่า Running หลายเท่า

มาตรฐานที่ตู้ไฟฟ้า 3 เฟส

ตู้ไฟฟ้า 3 เฟสในอาคารสาธารณะ และโรงงานต้องผ่านมาตรฐาน IEC 61439 ซึ่งกำหนดทั้งการออกแบบ การทดสอบ และเอกสารประกอบ นอกจากนี้ต้องเป็นไปตามมาตรฐาน วสท. 2001-56 ของไทย โดยเฉพาะเรื่อง Protection Coordination, Phase Balancing และการต่อสายดิน

IP Rating ตาม IEC 60529 กำหนดว่าตู้ indoor ทั่วไปใช้ IP54 ส่วน outdoor หรือพื้นที่ที่มีฝุ่นและความชื้นสูงใช้ IP65 ขึ้นไป

สรุป

ตู้ไฟฟ้า 3 เฟส เป็นระบบไฟฟ้าในโรงงานและอาคารขนาดใหญ่ ทำหน้าที่รับไฟ กระจายไฟ และป้องกันระบบจากความผิดปกติต่าง ๆ การเลือกประเภท ขนาด และผู้ผลิตที่ถูกต้องตั้งแต่แรก พร้อมออกแบบโดยวิศวกรไฟฟ้าตามมาตรฐาน IEC และ วสท. ช่วยให้ระบบมีอายุยาวนาน ปลอดภัย และขยายได้ในอนาคต

FAQ

Q1: ตู้ไฟฟ้า 3 เฟสกับ 1 เฟสต่างกันอย่างไรในทางปฏิบัติ?

A: ตู้ 3 เฟสรองรับแรงดัน 380V สำหรับมอเตอร์และโหลดหนัก พร้อมจ่าย 220V สำหรับอุปกรณ์ทั่วไปได้ในตู้เดียวกัน ส่วนตู้ 1 เฟสรองรับ 220V เท่านั้น เหมาะกับบ้านพักและสำนักงานที่ไม่มีมอเตอร์ขนาดใหญ่

Q2: ตู้ MDB 3 เฟสควรมีขนาดกี่แอมป์สำหรับโรงงาน SME?

A: ขึ้นอยู่กับโหลดรวม ต้องให้วิศวกรคำนวณ โดยทั่วไปโรงงาน SME ขนาดเล็กเริ่มที่ 100-250A ส่วนโรงงานขนาดกลางอาจต้องการ 400-630A ขึ้นไป

Q3: ตู้ไฟฟ้า 3 เฟสต้องมี Phase Balancing ไหม?

A: ควรมี โดยเฉพาะระบบที่มีโหลดหลายจุด เพราะ Phase Balancing ช่วยกระจายโหลดไฟฟ้าให้ทั้ง 3 เฟสใกล้เคียงกัน ลดปัญหาเฟสใดเฟสหนึ่งรับโหลดหนักเกินไป

Q4: สามารถเพิ่มวงจรในตู้ 3 เฟสที่ติดตั้งแล้วได้ไหม?

A: ได้ ถ้า Busbar และ Main Breaker ยังมีขนาดรองรับ และมีช่องว่างสำหรับ Breaker เพิ่ม แต่ต้องให้วิศวกรตรวจสอบ Protection Coordination ก่อนเสมอ

Q5: ตู้ไฟฟ้า 3 เฟสต้องทำ PM ทุกกี่เดือน?

A: ควรทำ PM ทุก 6-12 เดือน โดยตรวจสอบความแน่นของขั้วต่อสาย ทำความสะอาดฝุ่น ทดสอบ Breaker และวัดอุณหภูมิด้วย Thermal Camera อย่างน้อยปีละครั้ง

ต้องการออกแบบและผลิตตู้ไฟฟ้า 3 เฟสสำหรับโรงงานหรืออาคารของคุณ SK Power Electric มีทีมวิศวกรพร้อมออกแบบระบบและผลิตตู้ตามสเปคที่กำหนด ครบทุกประเภทตั้งแต่ MDB, DB ไปจนถึง MCC